Park im. Ignacego Paderewskiego

Park Skaryszewski, znany też pod oficjalną nazwą Park im. Ignacego Jana Paderewskiego, to prawie 60 hektarów zieleni na warszawskiej Pradze-Południe. Nie jest to kolejny skwerek z ławkami i placem zabaw – to pełnowymiarowy park krajobrazowy z systemem stawów, kanałów, wodospadem i ponad dwudziestoma tysiącami drzew. Warszawiacy mówią na niego po prostu „Skaryszak” i traktują jak naturalną ostoję w gęstej zabudowie dzielnicy.

Miejsce ma swój charakter. Zaprojektowane ponad sto lat temu w stylu angielskiego parku krajobrazowego, zachowało romantyczny układ krętych alejek, ukrytych polanek i mostków nad wodą. To nie jest geometryczny ogród francuski – tutaj natura wydaje się dziką, choć każdy zakątek był starannie przemyślany.

Historia parku na podmokłych łąkach

Teren dzisiejszego parku to dawne rozlewiska Wisły. W XIX wieku funkcjonowało tu pastwisko miejskie zwane Skaryszewskim, od nieistniejącego już miasta Skaryszew. Bagniste łąki, mokradła, żadnych szczególnych walorów. Dopiero na początku XX wieku, gdy miasto zaczęło się rozrastać, pojawił się pomysł na zagospodarowanie tego terenu.

W 1905 roku Franciszek Szanior, ówczesny dyrektor ogrodów miejskich Warszawy, otrzymał zadanie stworzenia tu parku. Prace trwały siedemnaście lat – do 1922 roku. Osuszono bagna, wykopano sztuczne stawy (Kajakowy i Łabędzi), usypano wzniesienia dla urozmaicenia płaskiego terenu, a we wschodniej części urządzono wodospad. Posadzono 280 taksonów roślin drzewiastych, co miało uczynić z tego miejsca jedno z najbogatszych dendrologicznie miejsc w stolicy.

W 1929 roku, w dziesiątą rocznicę objęcia przez Ignacego Jana Paderewskiego funkcji premiera, park otrzymał jego imię. Lata trzydzieste to okres świetności – urządzano tu pokazy mody, zabawy taneczne, koncerty jazzowe. Działały cukiernie i kioski z wodą sodową. Prasa pisała o nim jako o jednym z najpiękniejszych polskich ogrodów.

Podczas II wojny światowej niewielka betonowa kapliczka Matki Bożej, ukryta wśród drzew za wodospadem, służyła jako skrzynka kontaktowa dla łączniczek podziemia. Stoi tam do dziś.

Po wojnie, z powodów politycznych, usunięto imię Paderewskiego z nazwy. Park wrócił do pierwotnej formy „Skaryszewski”. Dopiero w 1989 roku przywrócono patrona, a przy głównym wejściu odsłonięto popiersie pianisty i premiera autorstwa Stanisława Sikory.

Co zobaczyć w Parku Skaryszewskim

Główna aleja prowadzi od ronda Waszyngtona w kierunku Jeziora Kamionkowskiego – to naturalny starorzecz Wisły o powierzchni 8 hektarów, który stanowi wschodnią granicę parku. Oprócz niego na terenie znajduje się system sztucznych jeziorek i kanałów o łącznej powierzchni ponad 11 hektarów. Woda nadaje temu miejscu specyficzny klimat – są mostki w stylu retro, brzegi porośnięte roślinnością, kaczki i łabędzie.

Nerkowata alejka obwodowa obiega cały park, ale warto z niej schodzić. W głębi znajdziemy ustronniejsze zakątki, romantyczne polanki, zakątki gdzie drzewa tworzą naturalne zadaszenie. Rosną tu różne gatunki wiązów, lip, dębów, kolekcje wierzb, ogromne topole. Niektóre okazy pamiętają czasy zakładania parku – klony złociste, dęby czerwone, modrzewie, miłorząb japoński, cisy, magnolie.

Nie wszystkie z 280 pierwotnie posadzonych taksonów przetrwały. Część nie poradziła sobie w polskim klimacie, wiele drzew wycięto podczas wojny – m.in. wszystkie świerki rosnące na wzgórzach. Mimo to bogactwo roślinności robi wrażenie.

Rzeźby i pomniki wśród zieleni

W latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku park wzbogacił się o kilka rzeźb, które autorzy umieścili w starannie wybranych miejscach. W różance stoi Tancerka Stanisława Jackowskiego – najpopularniejsza z parkowych rzeźb. Nad stawem zachodnim można zobaczyć Kąpiącą się Olgi Niewskiej, nad wschodnim – Rytm Henryka Kuny. W 1930 roku stanął też Faun Józefa Biernackiego.

Na owalnym placu w głębi parku wyeksponowana jest majestatyczna sylwetka Edwarda Mandella House’a – amerykańskiego polityka, współtwórcy paktu Ligi Narodów i przyjaciela Paderewskiego. Obecna rzeźba to replika z 1991 roku. Oryginał z 1932 roku, sfinansowany przez samego Paderewskiego, został zniszczony w 1951 roku.

Przy pomnikach i w wybranych częściach parku pojawiają się kolorowe rabaty hybrydowe. Zachował się też ogród różany i ogród daliowy, zaprojektowane w 1926 roku przez Leona Danielewicza.

Park jako ostoja bioróżnorodności

W 2009 roku Park Skaryszewski otrzymał tytuł Najpiękniejszego Parku w Polsce oraz trzecią lokatę w konkursie Najpiękniejszy Park w Europie. To nie tylko kwestia estetyki – miejsce funkcjonuje jako ostoja bioróżnorodności w centrum miasta. Około 20 tysięcy drzew i krzewów daje schronienie wielu gatunkom ptaków.

W 2006 roku w parku zadomowiły się bobry. Skala zniszczeń, które poczyniły do 2008 roku, zmusiła zarządców do zabezpieczenia drzew i wywiezienia zwierząt do ZOO.

Park wpisany jest do rejestru zabytków od 1973 roku. Mimo upływu ponad stu lat od założenia, zachował swój pierwotny charakter – romantyczny układ alejek, sztuczne wzniesienia, system wodny. Niektóre elementy zmieniły się – w latach pięćdziesiątych zdemontowano ogrodzenie, część alejek zalano asfaltem, park przestał być miejscem wyłącznie niedzielnych spacerów, a stał się bardziej funkcjonalny, z boiskami sportowymi.

Dla kogo to miejsce

Skaryszak to uniwersalne miejsce. Rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do biegania, karmienia kaczek, obserwowania przyrody. Osoby szukające spokoju – ustronnych alejek z dala od głównych tras. Miłośnicy historii i architektury – rzeźby, pomniki, kapliczki, wodospad. Biegacze mają dobrze utwardzone alejki, w tym obwodową trasę wokół całego parku.

Nie trzeba planować tu całego dnia. Spokojny spacer główną trasą to około godziny. Jeśli chce się zajrzeć we wszystkie zakątki, posiedzieć nad wodą, obejrzeć rzeźby – warto zarezerwować dwie, trzy godziny. Miejsce działa o każdej porze roku, choć wiosną i latem, gdy kwitną rabaty i drzewa są w pełni, robi największe wrażenie.

Informacje praktyczne – dojazd, godziny, ceny

Park znajduje się na Saskiej Kępie w dzielnicy Praga-Południe, między aleją Zieleniecką, aleją Waszyngtona, ulicą Międzynarodową i aleją Wedla. Główne wejście od strony ronda Waszyngtona – tam stoi popiersie Paderewskiego.

Dojazd:

• Tramwajem – linie 3, 6, 9, 24, 26 do przystanku Rondo Waszyngtona
• Autobusem – linie 125, 145, 173, 509 w pobliżu parku
• Samochodem – parkowanie na okolicznych ulicach, choć w weekendy może być trudno o miejsce

Godziny otwarcia: Park jest całodobowy i bezpłatny. Można przyjść o każdej porze, choć wieczorami, mimo że już nie jest niebezpiecznie jak w pierwszych latach istnienia, niektóre części bywają słabo oświetlone.

Wstęp: Bezpłatny.

W okolicy parku, szczególnie od strony Saskiej Kępy, znajdują się kawiarnie i restauracje – po spacerze można zajrzeć na kawę czy posiłek. Najbliższe punkty gastronomiczne przy alejach Waszyngtona i Zielenieckiej.

Park nie ma zorganizowanych tras z przewodnikiem ani punktu informacyjnego. To miejsce do samodzielnego odkrywania – wystarczy wejść, wybrać alejkę i iść. Tablice informacyjne przy pomnikach i rzeźbach podają podstawowe dane. Dla osób zainteresowanych szczegółami historycznymi warto przed wizytą poszukać materiałów o Franciszku Szaniorze i historii Saskiej Kępy – kontekst wzbogaca wrażenia z wizyty.